Елімізде тәрбиеленіп жатқан сол жетім­дердің жағдайы қандай? Статистикалық деректерге жүгінсек, 40 мыңдай жетім бала­лардың 11 мыңға жуығы интернаттық меке­мелердегі, 196 ұйымда, нақты айтқанда, ден­саулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қорғау мекемелерінде тәрбиеленуде. Ал кейбір деректерге қарағанда, 2 мың жетім бала патронаттық тәрбиеде екен. Осы мәселені ой елегінен өткізген жөн болар. Себебі нақты дерек 40 мың жетім баланың 30 мыңға жуығы балалар үйінен тыс жерде жүргенін, мыңдаған баланың түрлі діни, күдікті ұйымдардың тәрбиесінде екенін айтады. 

Білім және ғылым министрлігі Балалар құқығын қорғау комитеті төрағасының орынбасары Забира Оразалиева балалар үйі желісін дамытуға айрықша көңіл бөлініп жатқанын айтады. 

– Өкілетті органдармен бірлесіп, жаңа балалар қалашықтары мен отбасылық үлгідегі балалар үйін құру бойынша жұмыс­тар жүргізілуде. 2020 жылға дейін отбасы­лық үлгідегі 9 үй мен қалашық ашылатын болады, – деді Забира Оразалиева. 

Заңгерлер мен әлеуметтанушылар отба­сылық балалар үйі жобасын іске қоспастан бұрын, олардың қаржылан­дырушы топтар­дың кім екендігін анықтап алу маңызды. Өткен жылы Алматы облысы, Іле ауданы, Түймебаев кентінің тұрғындары сол ауыл­дағы Сергий Радонежский ғибадатханасы мен оның жанынан ашылған балалар үйін басқарған православ миссионері, Ресей азаматы Софронийге қатысты шағым түсі­ріп, оны Ресейге депортациялауды талап еткені белгілі. Жыл аяғында Іле аудандық соты «Радонеж» қайырымдылық корпора­тивтік қоры қамқорлығындағы балаларды аудандық білім беру бөлімі қарамағына беру туралы шешім шығарды. Онда «Пана­лау орны – діни ұйым емес. Бірақ балалар ғибадатханаға барып құлшылық етеді, өзге дінді ұстанатын этникалық тегіне қарамас­тан, бәрі шоқындырылған. Паналау меке­месінде тәрбиеленіп жатқан қазақ және басқа ұлттардың балалары да шоқын­ды­рыл­ған» деп көрсетілген. Бұл көзге түсіп қалғаны ғана. 

– Осыған дейін де жұмыс істеп келген діни бірлестіктер жанынан ашылған бала­лар үйі де құрылтайшыларының кім екен­дігін қоғамнан құпия ұстады. Нәтижесінің қандай болғанын бәріміз білеміз. Жас ұрпақ тәрбиесінде айқындылық болмаса, олардың болашағы да күмәнді болады, – дейді заңгер Ғабиден Жайлин. 

Бұл ойды теолог-ғалым Мұхиддин Иса­ұлы да қостайтынын, соңғы кезде күш ала бастаған кейбір лаңкестік топтар өздерінің заңға қайшы әрекеттеріне дайындықты балалардың санасын улаудан бастайтынын айтады. Тіпті «ИГИЛ» сияқты лаңкестік ұйымдарда біздің қазақстандық балалар бар болуы мүмкін» деген деректер бар. 

– Иман жолындағы тәрбие қазақтың «әлди-әлди» деген сөзінен, бесік жырымен қалыптасады. Имандылық, діни тәрбие біз­дің тұрмысымызға күнделікті тұрмыс-салт­тарымен енді. Оны күштеп немесе жасанды түрде ендірудің жақсылыққа апармайтынын көзіміз көріп жүр. Біздің дінге көзқарасы­мыз балалық шақта ата-анамыздың тәр­биесімен қалыптасты. Діни тәрбие мәжбүр­лі түрде емес, эволюциялық жолмен қа­лып­тасуы керек, – дейді Мұхиддин Иса­ұлы. 

 Біз осы мақаланы жазуға дайындық отбасылық негізде жұмыс істеп жатқан ба­ла­лар үйінің тыныс-тіршілігімен таныспақ болып, олардың бірқатарында болдық. Көзіміздің жеткені «ата-анасы жоқ, тұлдыр жетім» деген атау тек сот шешімімен ғана беріледі. Олар ес жиғанша, міндетті түрде тек мемлекеттік жетімдер үйінде тәрбие­ле­неді екен. Қалғандарының бәрі – ата-ана­лық құқынан айырылғандардың балалары. Бір қызығы, Алматыдағы кейбір жаңа үл­гідегі балалар үйінің тәрбиешілерімен сөй­лесу барысында мұндай жаңа үлгідегі ба­ла­лар үйіне некеден туған балалар ғана қа­был­да­на­тынын білдік. Аты-жөнін айту­дан қаш­қақтаған тәрбиешілердің бірі неке­сіз ба­лалар «харамдар» санатында болған­дықтан, оларды қабылдай алмайтындарын айтады. Маған бұл жауап түрпідей тиді. Некесіз туған жетімекке «харам» деп қарап, оларды есігінен де қаратпайтын жетімдер үйінің әр­түрлі діни секталардан қандай айыр­машы­лығы бар?

Біз осы мақаланы жазуға дайындық барысында Алматыда жаңадан ашылған бірнеше отбасылық үлгідегі балалар үйінде болдық. Барлық жағдай жасалған. Мектеп жасындағы балалар сол жердегі орта мек­тепте жергілікті балалармен бірге білім ала­ды. Сондай жаңа үлгідегі балалар үйінің бірі – «Ақжар» елді мекенінде жұмыс істеп жат­қан «Ақ үміт» балалар үйінің директоры Қалинұр Болысов мырза «Сіздерді кім қаржыландырады? Құрылтайшыларыңыз кім?» деген сұрағымызға «Олардың кім екенін көпшілікке білудің қажеті жоқ. Біздің құрылтайшыларымыз балалар үйіне жасаған жақсылығының-қаржысының қай­тарымын тек Алладан ғана күтеді» деген жауап алдық. Сенатор Қуаныш Айтаханов жетімдер үйінің тыныс-тіршілігі, тіпті онда өтіп жатқан қайырымдылық шаралардың барысын мемлекетке көзден таса етпеуі қажеттігін айтады. 

 Қазақстан Мұсылмандары діни басқар­масының баспасөз хатшысы Ағабек Қонар­байұлы Қазақстан мұсылмандары Діни басқармасына әзірге балалар үйінде жас балаларды мәжбүрлеп дін жолына түсіру туралы шағым айтылмағанын, балаға дінді үйрету мәселесінде оның өз әдебі мен уақы­ты және жүйесі болатынын айтады. Бала­ның басына сыймайтын діни рәсімдерді үйретуден бұрын оны әдептілікке, сыпайы­лыққа, адамгершілікке, алдамауға, өтірік айтпауға, яғни жалпы, адами құндылықтар­ды бойына егуіміз керек. Сонда өз уақы­тымен оның жүрегіне иман ұялайды. Бойы­на иман ұялаған бала жаза баспайды. 

– Бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлы­ның бастамасымен Діни басқарманың қайырымдылық үйлерін ашу жоспарланып отыр. Қайырымдылық үйінде тұратын же­тім, көпбалалы отбасынан, тұрмысы төмен жанұядан шыққан балалар түске дейін мектепке барса, түстен кейін тәрбиешісі оған сабағын орындауға көмектеседі. Имандылық дәрісін береді. Бұл имамдыққа тәрбиелеу деген сөз емес. Керісінше, имандылық пен зайырлылықты ұштастыра отырып, көкірек көзі ашық, елге жаны ашитын азаматтарды қалыптастыру. Алла қаласа, алдағы уақытта Діни басқарманың өзінің қайырымдылық үйлері болады. Қазір бірнеше облыста дайын ғимараттарымыз бар. Бұл – біріншіден, мемлекетке көмек, екіншіден, жағдайы төмен отбасын қолдау, үшіншіден, жетім балаларды қамқорлыққа алу, төртіншіден, жастарды бала кезден теріс ағымның ықпалынан сақтау, яғни имани иммунитетін қалыптастыру. Адам имандылық жолына саналы түрде жүрек қалауымен келеді. «Дінде – зорлық жоқ» деген Алла тағала. Бұл Құранда «Бақара» сүресінде айтылған аят деп ойлаймын, – дейді Ағабек Қонарбаев.